| 30 May 2010
Gwendolina,
Daags na je 21e verjaardag begin ik deze brief te schrijven. Hierin wil ik je uitleggen hoe je het beste je spaargeld beschermt tegen economische crisissen en geldontwaarding. Niet dat geld het allerbelangrijkste is in het leven. Geld maakt niet gelukkig, zegt het spreekwoord en dat is waar. Toch valt het op hoeveel mensen, soms dik tegen hun goesting, gaan werken om geld te verdienen. Het heeft zijn belang in onze samenleving zoals wij die nu kennen.
Deze brief is niet volledig, hoe kan het anders. Het is enkel een leidraad die je toont waar je naar op zoek moet de dag dat je interesse in het onderwerp krijgt. Jij zal ook zelf een inspanning moeten leveren voor jezelf. Deze brief is EEN visie, niet DE visie. De aangerijkte hulpmiddelen zijn hulpmiddelen, niet DE hulpmiddelen. Bovendien kan ik je niet garanderen dat alles wat ik hier verkondig, ook “juist” is. Jij zal je eigen weg moeten vinden. Het enige dat ik kan doen, is je een voorsprong geven op de jezelf.
Wat is geld?
Voor mij is geld als een grondstof. Een bakker heeft bloem nodig om brood te bakken. Bloem is een grondstof en de grondstof voor bloem is graan. De boer kweekt graan, omdat de bakker het nodig heeft om brood te bakken. Moest de bakker geen graan nodig hebben, zou de boer geen reden hebben om het te kweken. Het graan op zich is dus niet echt een doel, wel wat je met het graan kan doen.
Leef dus nooit voor het geld, werk wel voor geld, omdat je met geld dingen kunt doen die je graag doet. Zo koop je graag elke dag een brood bij de bakker. Je hebt dus geld nodig in onze maatschappij om te kunnen leven en liefst ook om te kunnen genieten van het leven.
Je hebt ongetwijfeld al gehoord van inflatie. Vandaag kost een brood een volle euro, terwijl het gisteren maar 80 cent kostte. Geld wordt dus minder waard in de loop van de tijd. In populaire berichtgeving hoor je dikwijls dat matige inflatie goed is voor de economie. Geloof dat niet. Het Duitsland van na de tweede wereldoorlog en voor de Euro, had de Duitse Mark als munt. Door hun geschiedenis hadden de Duitsers beslist er voor te zorgen dat er bijna geen inflatie was en dat de overheid zijn schulden zou beperken. Hun economie was de sterkste in Europa. Andere landen lieten hun overheidsschulden uit de hand lopen en verminderden bewust de waarde van de plaatselijke munt. Hoe meer zij dat deden, hoe armer het land en zijn bevolking werd.
Vandaag zien wij deze evolutie zowat op wereldschaal. Zowat de volledige westerse wereld van Amerika tot Europa is gekenmerkt door uit de hand gelopen overheidsschulden. Het ganse verhaal uit de doeken doen, is hier onmogelijk, maar gaat er van uit dat er nog twee oplossingen overblijven, ofwel betalen de landen hun schulden niet meer, ofwel sturen zij aan op grote inflatie. Geloof mij, beide scenario’s betekenen een grote verarming van de landen en hun bevolking.
Dat is meteen de reden waarom je moet weten hoe je het beste je geld beschermt.
Permanente Portefeuille
De Permanente Portefeuille, uitgevonden door Harry Brown, is de beste methode die ik ken om je geld te beschermen. Het is een superieure wijze van sparen. In zijn meest eenvoudige vorm kan je stellen dat je je spaarcenten verdeelt in vier gelijke delen. Eén deel goud, één deel op een spaarboekje, één deel in overheidsschuldpapier, in de volksmond, staatskasbons genoemd, en één deel op de beurs belegd, eventueel via een aandelenfonds dat je bij de bank koopt.
Elk jaar op dezelfde datum, controleer je of alle delen nog in evenwicht zijn. Als je een jaar spaart en de drie andere categorieën veranderen niet in waarde, zal je spaarboekje meer dan één vierde van je spaargeld uitmaken. Die som die te veel is verdeel je over de drie andere categorieën.
Ook kijk je in de loop van het jaar of één groep niet groter is geworden dan 35% of kleiner wordt dan 15% van je kapitaal dan verkoop je het ene en koop je het andere, zodat er opnieuw evenwicht ontstaat.
Dat alleen al zal je op langere termijn een winst van jaarlijks 5% garanderen.
Andere beveiligingen
In Amerika zijn al heel wat banken failliet verklaart op het ogenblik van schrijven en de verwachting is dat dit ook in Europa kan gebeuren. De Fortisbank is ter nauwer nood gered geweest, maar je wilt echt niet weten ten koste van wat en hoeveel mensen er geld aan verloren hebben.
Daarom is het goed een overheidsrekening te hebben voor je spaarcenten en je overheidsschuldpapier. Ik leerde deze mogelijkheid nog maar pas kennen. Daarom kan ik je er nog niet meer over vertellen. Het komt er op neer dat de overheid de bankier is en de staat gaat net iets later failliet dan een bank. Zowel België als Duitsland bieden die mogelijkheid. Goud bewaar je maar in heel beperkte mate in fysieke vorm. Er is een heel goede instelling die jouw goud voor jou bewaart in een betrouwbaar land.
Ook kan je meerder banken betrekken in je spaaractiviteiten. Als er dan eentje over kop gaat ben je niet alles kwijt of hang je niet volledig van de overheid af voor een eventuele vergoeding, want ook dat is niet altijd een absolute zekerheid.
Beleggen
Ik heb er voor gekozen te beleggen in plaats van enkel te sparen. Toch probeer ik de principes van de Permanente Portefeuille zo veel als mogelijk toe te passen, maar er zijn ook heel duidelijke verschillen. Dat doe ik omdat ik geloof dat met kleine ingrepen, er meer uit de Permanente Portefeuille te halen is.
Eén verandering is gebaseerd op een verwachting en, sta mij toe eerlijk te zijn met je, door gebrek aan kennis. De verwachting is dat er ofwel grote inflatie zal ontstaan, ofwel dat een aantal landen niet meer aan hun schuldverplichtingen zullen kunnen voldoen. Een eerste voorbeeld is IJsland. De Permanente Portefeuille beschermde de IJslander tegen al te grote verliezen, terwijl de eenzijdige belegger en de eenzijdige spaarder het grootse deel van hun vermogen zagen in rook op gaan.
De IJslander heeft het excuus dat hij deze ramp nauwelijks heeft zien aankomen. Ik heb dat excuus niet. Ik weiger voor het ogenblik in overheidsschuldpapier te beleggen. Dat is nu heel erg populair bij heel veel mensen. Dat is dikwijls een indicator om voorzichtig te zijn. Wat te populair is bij het grote publiek kan dikwijls op het punt staan voor verlies te zorgen. Bij het begin van het millennium was dat aandelen, nu zijn staatskasbons en binnen een paar jaar zal dat wellicht goud zijn. Laat het dus duidelijk zijn dat er terug een dag komt dat de omstandigheden veilig genoeg zijn en het zelfs beter is in overheidsschuldpapier te beleggen.
Goud
Over goud gesproken. Langzaam, heel langzaam begint goud aan populariteit te winnen. Goud is het meest verguisde geld dat er bestaat. Dat “langzaam” komt omdat niemand er belang bij heeft dat gewone mensen goud bezitten. Noch de overheid, noch de banken hebben er voordeel aan. Een bezitter van goud doet relatief weinig transacties, waardoor de bank geen geld aan die persoon verdient. De overheid heeft er geen voordeel bij, omdat de waarde van goud niet onderhevig is aan inflatie. De overheid heeft inflatie nodig om schulden te kunnen maken en die weg te laten vloeien via de waardevermindering van geld. Met goud lukt dat niet.
Er is een studie de aankoopprijzen van huizen in de Herengracht in Amsterdam vanaf 1650 tot nu in goud uitdrukt.
Nu blijkt dat de prijzen pas echt de pan uitrijzen vanaf 1950. Er is sedert 1950 meer welvaart gekomen, er zijn meer mensen op deze aardbol dan ooit te voren, er is vastgoedspeculatie en ook de waarde het goud uitgedrukt in de plaatselijk munt is aan schommelingen onderhevig.
De verwachting is dat de huizen in absolute munteenheid uitgedrukt niet zozeer zal dalen, maar dat de prijs van goud zal stijgen in de nabije toekomst. Nu lijkt het mij prioriteit te zijn een de tegenwaarde van minstens anderhalve kilo goud te verwerven.
Waarom anderhalve kilo goud en niet tien kilo? Wel omdat een gemiddelde arbeiderswoning in België op zijn goedkoopst anderhalve kilo goud kost.
Wanneer kan je zien dat goud op zijn duurst is? Ten eerste zal je merken dat goud heel erg populair zal zijn bij Jan met de pet. Zowat iedereen zal wel ergens wat gouden munten of zo bewaren. Dat was ook zo aan het begin van de jaren 1980. Een betere beoordelingsmethode is kijken naar een grafiek. Onderschat de waarde van grafieken niet.
Als de waarde van de Dow Jones in de huidige dollars uitgedrukt boven de waarde van 1000 goudgram of 30 ounce uit komt, is goud goedkoop en is het ogenblik aangebroken om te beginnen goud te kopen en aandelen te verkopen. Rond het jaar 2000 was dat zo. Nu is het zo dat aandelen in goudwaarde uitgedrukt voordurend dalen en dat zal zo doorgaan tot de aandelen nog ongeveer 60 goudgram waard zijn.
Je hoeft niet hals over kop te handelen. Dat is een cyclus die vele jaren in beslag neemt. Het voornaamste is dat je min of meer het juiste jaartal kan bepalen van de top of bodem van die evolutie. Daartoe volstaat het maandelijks uit te reken wat de waarde is van de index in goud uitgedrukt en dat in een grafiek bij te houden. Op dit ogenblik is de Dow Jones een goede 270 goudgram of 8 goud ounce waard.
Goud is nu ongeveer $1200 waard en volgens de geschiedenis zou goud nog vier keer in waarde moeten stijgen of de Dow Jones vier maal in waarde moeten dalen. Daarom is het aanvaardbaar aan te nemen dat goud nog zal verdubbelen tot verviervoudigen in waarde.
Wellicht komt de dag dat ofwel de dollar als munt verdwijnt, ofwel de economische dominatie verschuift van Amerika naar bijvoorbeeld Azië, ofwel beide gebeurtenissen, ofwel gelijkaardige evoluties. Hierbij wil ik niet voorspellen, vandaar dat ik het zo ruim formuleer. Bedenk dat deze grafiek actueel is voor het ogenblik van schrijven, maar enkel een voorbeeld is op het ogenblik van lezen. Je zal misschien moeten uitzoeken hoe je dit idee in het heden kan toepassen.
O, voor ik het vergeet. Goud, op welke wijze je het bewaard, moet uit fysiek goud bestaan. Nu zijn er heel veel papieren beloftes in omloop om goud te leveren als je het vraagt. ETF’s en futures en nog dingen met een geleerde naam. Die zijn waardeloos vanuit ons standpunt, je welvaart beschermen. Je kan er uiteraard wel mee speculeren, maar dat is een volledig ander onderwerp.
Uiteraard zal een belegger graag ook aandelen in bezit hebben.
Aandelen
Dat is het eerste waar een belegger aan denkt, aan de aankoop van aandelen. Aandelen stijgen altijd in waarde, heeft de beginnende belegger gehoord. Niets in minder waard. Aandelen stijgen en dalen. De meeste beleggers kopen als de aandelen duur staan en verkopen als zij goedkoop staan. Dan heeft de belegger veel geld verloren en stopt met beleggen, want het is veel te gevaarlijk.
Soms kan je met een klein vuistregeltje ook al heel ver springen als belegger. Eén zo’n vuistregeltje dat er in gestampt zou moeten worden (liefst niet letterlijk) is het volgende: Hoe hoger de koerswinstverhouding boven de 15 uit komt, hoe minder koopwaardig een aandeel wordt, hoe lager onder de 15 hoe koopwaardiger het aandeel wordt.
In de periode rond maart 2009 is er op een forum meermaals op gewezen dat sommige aandelen met eek KW van 5 stonden, maar niemand, ook ik niet, die geloofde dat het koopwaardige aandelen waren. In 2000 werd de belegger voorgehouden dat wat toen “vandaag de dag” was een kw van 30 of 40 normaal was. De redenen daarvoor waren heel aannemelijk, alleen, de geschiedenis leert ons dat een kw van 30 of 40 echt te duur is.
Volg ook altijd de evolutie van de aandelen die je in bezit heb. Maak altijd een trendrichting van je aandelen. Voor de index maak je een weektrendrichting en voor elk aandeel in bezit een 14-dagen-trendrichting. Zodra de index-trendrichting negatief wordt, aarzel je niet, je verkoop al je aandelen en stapt pas terug in zodra de trend terug positief wordt. Als een aandelen-trendrichting negatief wordt, aarzel je niet, je verkoopt dat aandeel en ofwel wacht je tot de trend terug positief wordt, ofwel vervang je het door een ander aandeel.
Er zijn tal van methoden om aandelen te selecteren. Jacko de aap heeft bewezen dat hij elk jaar de beursindex verslaat door zijn keuze volledig van het toeval te laten afhangen. Hij geeft meestal de analisten het nakijken, maar over analisten heb ik het later.
Zorg dat je onafhankelijk van gelijk wie aandelen kan selecteren. Ik zie een winnende combinatie in de trendrichting en de “dog of Jones” methode. Je kiest van een idex die aandelen die het beste dividentrendement geven en behoudt die aandelen een vol jaar, behalve dan als de twee trendrichtingen je anders adviseren. Het is gemakkelijk, weinig tijdrovend en winstgevend.
Cash
Het vierde deel van de permanente portefuille is cash. Je zal meestal een stukje cash moeten bezitten. Daartoe kan je een spaarboekje, tegenwoordig een spaarrekening hebben, maar ook een overheidsrekening voor de veiligheid. Een deeltje van je cash kan je in vreemde munt aanhouden. In de periode van schrijven is dit zeker aangewezen.
Vreemde munt brengt ons bij het begrip muntpaar. Eén Eruo is ooit 0,8 Amerikaanse dollar waard geweest, maar op een bepaald ogenblik ook bijna 1,5 Amerikaanse dollar. Het muntpaar is Euro versus dollar. De waarde van het muntpaar verandert in de loop van de tijd. Ook hier is de trendrichting een heel goed hulpmiddel. Ik ben er nog niet uit of het nu beter is een weektrendrichting of een 14-dagen-trendrichting bij te houden.
Heel veel mensen hebben nu grote hoeveelheden cash op een spaarrekening staan. Ikzelf verkies van niet, omwille het gevaar voor inflatie en zelfs heel grote inflatie. De Argentijnen hebben op het ogenblik van schrijven geen enkel vertrouwen meer in cash geld, omdat hun overheid al vier keer op een mensenleven er in geslaagd is failliet te gaan. Hun geld van 2010 is maar 1% waard van hun geld uit 1970.
Toch zullen er periodes zijn dat je cash verkiest boven één of meer andere onderdelen van de permanente portefeuille. Vergis je daar niet in. Alles is aan evolutie onderhevig. Wat vandaag een goede bescherming van je welvaart is, kan dat morgen nog zijn, maar kan even goed morgen een gevaar voor je welvaart betekenen.
In het onderdeel cash zit ook het deeltje traden.
Traden
Traden is proberen op korte tijd grote winst te maken door de handel in opties en andere ingewikkelde zaken. Heel wat mensen beweren dat zij beginnen te beleggen, geven zichzelf de titel van belegger en beginnen te traden in plaats van te beleggen. Als je weet wat je doet kan je er veel geld mee verdienen, als je niet weet wat je doet, veel geld meer verliezen. Onderschat het niet. Als je wilt traden, volg dan zeker de raad op die ik je in volgende paragraaf mee geef.
Zet nooit je volledige welvaart in op traden. Neen, leg liever het geld ter waarde van 1 tot 10 goudgram elke maand opzij om te traden. Zodra je voldoende heb om de methode die je wilt hanteren, toe te passen, stap je in op het juiste ogenblik en stap je uit op het juiste ogenblik. Heb je verlies geleden, dan bouw je terug je startbedrag op, heb je winst, dan verhuis je onmiddelijk de helft van die winst naar je permanente portefeuille. Je zult een paar keer je geld kwijt raken, maar zo zal je je welvaart, je gezondheid en je nachtrust niet ondermijnen. Dat je een aantal maanden niet actief kan traden, is maar een kleine prijs die je zal moeten betalen.
Ikzelf trade op basis van de Ichimoku-grafiek, een methode die in de jaren 1930 in Japan werd ontwikkeld. Ik heb het uitgewerkt in een excelbestand, met instap- en uitstapmomenten en al geautomatiseerd. Er zijn traders die het maar niks vinden, maar dat is elk zijn keuze.
Er zijn zo veel methodes die winstgevend zijn. Laat je niet verleiden door te traden op je gevoel. Je bent gegarandeerd de pineut als je dat doet, geloof mij. Als je mij niet geloofd, mag je één keer raden hoe ik dit allemaal zo zeker weet. Het is de moeilijkste discipline die ik ken voor particuliere beleggers en ik kan je verzekeren, ik heb er bijna bij staan huilen als een klein kind.
Analisten
Analisten zijn mensen die hun diensten al dan niet tegen betaling aanbieden om mensen te helpen geld te verdienen met beleggen. Er zijn heel wat analisten die het echt goed menen met de mensen die zij bereiken, maar jammer genoeg zijn de analisten die ter kwader trouw zijn in de meerderheid.
In het dagelijkse leven raad ik aan om je vertrouwen aan mensen te geven tot blijkt dat zij jouw vertrouwen niet waard zijn, in de wereld van het beleggen raad ik je aan om te wantrouwen tot blijkt dat de persoon jouw vertrouwen waard is.
Dat is heel erg betreurenswaardig voor de goedmenende analist. Ik ken een aantal analisten die mijn respect genieten.
De trendrichting maken
Omdat er heel weinig informatie is te vinden over de trendrichting, geef ik hier heel kort wat je nodig hebt om deze fantastische grafiek te kunnen maken. Je kan het desnoods met pen en papier doen.
De koers van een aandeel of index heeft dagelijks een openingskoers, een hoogste en een laagste koers en een slotkoers. Met deze vier gegevens kan je een candle-grafiek maken.
Heikin Ashki candles maak je als volgt:
- Openingskoers is het slot plus het open van gisteren, gedeeld door twee
- Hoogste koers is de hoogste koers van de Heikin Ashki open of – slot of hoogste koers van de gewone candle
- Laagste koers is de laagste koers van de Heikin Ashki open of – slot of laagste koers van de gewone candle.
- Slotkoers is de som van de cijfers voor de gewone candle gedeeld door vier
Om er een trendrichting van te maken, ga je als volgt te werk voor de slotkoers.
- Neem de som van de cijfers voor de gewone candle en deel door vier
- Tel daarbij de berekende slotwaarde van de vorige twee handelsdagen en deel door drie.
Dit geeft volgende grafiek.
Je kan niet traden op deze grafiek, het is wel uiterst geschikt voor je aandelen en je fysiek goud en voor muntparen te beoordelen.
Internet
Internet is een zegen voor de kleine belegger. Ik heb nog de tijd gekend dat onze venster op de wereld bestond uit radio, televisie en de bibliotheek. Nederland was al het “verre” buitenland. Wij maakten nog grapjes over hun raar taaltje. Vandaag heb ik vrienden in Leeuwarden op 400 km van hier. Met een beetje zoeken vind je heel wat goede informatie en heel wat gemeenschappen van mensen die het beste met je voor hebben. Dit zijn een aantal websites die ik goed vind op het ogenblik van schrijven.
overheidsrekening in België of Duitsland www.grootboeken.be of www.deutsche-finanzagentur.de
http://goldmoney.com/index.html?gmrefcode=beursbox
Slot
Als je mensen in schuifjes mag stoppen en je hun omgang met geld als basis daartoe mag nemen kan je hen verdelen in volgende categorieën
- De eeuwige schuldenaar (Micheal Jackson als bekendste voorbeeld)
- Hij die niets heeft, noch geld, noch schulden
- De spaarboek – spaarder
- De Permanente Portefeuille – spaarder
- De belegger
- De trader
Daar ergens tussen kan je ook de vastgoedliefhebbers van verschillende niveau’s plaatsen, maar dat is geen onderdeel van deze brief geweest.
Als je kiest om geld op zij te leggen voor de toekomst, wordt dan minstens een Permanente Portefeuille – spaarder.
Ten slotte, mijn dochter, heb ik ongetwijfeld meer vragen opgeroepen dan dat ik antwoorden heb verschaft. Ik ben mij daar heel erg bewust van. Ik kan zelfs niet garanderen dat alles wat ik je probeer mee te geven, volledig en correct is.
Waar mijn brief eindigt, begint jou zoektocht. Het is een beetje zoals in het liedje van Wim De Craene, “Tim”.
'k Herinner mij nog goed, Tim
Hoe men mij vertelde
Van het harde buitenleven
De boeren op hun velden
Het binnenhalen van de oogst
Het weer was droog en heet
De lijven plooiden naar de hooivork
En stonken naar het zweet
Het graan was rijp en binnen
De boer z'n hoogste wens
Men zei me dat dit alles een paradijs was voor de mens
Hier laat ik je los, Tim
Van hieraf moet je gaan
Met vallen en opstaan
Van hieraf moet je gaan
Men wees mij hoe de mens, Tim
De grond gewonnen had
Waar men de zoete druif verbouwde
En het helder gerstennat
De weide vol met hooi
Het hooi voor 't jonge kalf
En wie het versgebraden kalf niet lust
Zo'n man die is maar half
Hier heeft de mens gewonnen
De arme grond verrijkt
Hier heeft de mens met zwoegen
Zijn hoogste doel bereikt
Hier laat ik je los, Tim
Van hieraf moet je gaan
Met vallen en opstaan
Van hieraf moet je gaan
Dit alles heeft men mij verteld, Tim
Ik heb het ook gezien
Hoewel ik zelf geen lauweren
Aan dit meesterwerk verdien
Ik heb het lot bezongen
Van de knechten en de boer
Het kirren van de boerendochter
De blikken van de hoer
De schoonheid van de morgen
't Ontwaken van de stad
Ik heb dit wel bezongen
Maar nooit een cent gehad
Hier laat ik je los, Tim
Van hieraf moet je gaan
Met vallen en opstaan
Van hieraf moet je gaan
Dus ga en maak de mortel
Bouw stenen tot een huis
Smeed akkers voor 't gewelf, Tim
Maak deuren voor je huis
Ikzelf geef je niets mee
Dan lofzang voor je jeugd
De krachten in je armen
Een ode aan de deugd
De liefde voor een vrouw, Tim
De oogsten van haar buik
Het winnen van de dagen
Het streven naar geluk
Hier laat ik je los, Tim
Van hieraf moet je gaan
Met vallen en opstaan
Van hieraf moet je gaan
Van hieraf moet je gaan
Van hieraf moet je gaan
© Copyright De Craene