| 08 October 2010
Gisteren hield de Federal Reserve voorzitter Ben Bernanke een toespraak voor de de jaarvergadering van de Rhode Island Public Expenditure Council in Providence, Rhode Island. In de toespraak, waarschuwde hij voor de huidige toestand van de overheidsfinanciën. Zijn conclusie is dat de situatie nijpend en "onhoudbaar" is.
Het is opmerkelijk dat de mainstream media geen aandacht hebben gegeven aan deze toespraak. Ik herhaal wat de centrale bankier van de Verenigde Staten zegt in zijn eigen woorden:
(Naar best vermogen vertaald. “Ik” in het verhaal is niet de vertaler.)
Laat me terugkeren naar de kwestie van houdbaarheid van de begroting op langere termijn. Zoals ik heb besproken, laten de prognoses van het CBO en anderen toekomstige begrotingstekorten en schulden zien die stijgen voor onbepaalde tijd, en dat aan voortdurend hoger tempo. Voor alle zekerheid zijn projecties tot op zekere hoogte slechts hypothetische oefeningen. Bijna per definitie, zullen onhoudbare trajecten van tekorten en de schulden nooit echt transpireren, omdat de schuldeisers nooit zouden bereid zijn om aan een land te lenen waar de fiscale schuld ten opzichte van het nationaal inkomen stijgt zonder beperking. Herbert Stein, een verstandige econoom, zei ooit: "Als er iets niet eeuwig kan doorgaan, zal het stoppen." Hoe dan ook, voldoende fiscale aanpassingen om de federale begroting te stabiliseren zullen zeker op een bepaald ogenblik gebeuren. De enige echte vraag is of deze aanpassingen zal plaatsvinden door middel van een zorgvuldig en bewust proces dat de prioriteiten afweegt en mensen genoeg tijd geeft zich aan te passen aan veranderingen in de regeringsprogramma's of het fiscaal beleid, of dat de noodzakelijke budgettaire aanpassingen er zullen komen als een snelle en pijnlijke reactie op een dreigende of daadwerkelijke fiscale crisis.
Nooit zal een centrale bankier meer expliciet toegeven dat de financiële situatie van zijn land zo nijpend is, dat het zou kunnen op elk gewenst moment kan mislopen. Hier volgt meer uit Bernanke's opmerkelijke toespraak:
De recente diepe recessie en het daaropvolgende trage herstel heeft ernstige budgettaire druk veroorzaakt, niet alleen in veel huishoudens en bedrijven, maar ook bij de overheden. Inderdaad, in de Verenigde Staten, worstelen de overheden op alle niveaus niet alleen met de korte termijn effecten van de economische zwakte, maar ook met de druk die op langere termijn wordt gegenereerd door de noodzaak om de gezondheidszorg en pensioenen veilig te stellen voor een vergrijzende bevolking. Er is geen omweg, deze uitdagingen vereisen van beleidsmakers en publiek om een aantal zeer moeilijke beslissingen te nemen en zekere offers te accepteren. Maar de geschiedenis maakt duidelijk dat landen die voortdurend boven hun middelen uitgeven, tragere groei in inkomens en de levensstandaard lijden en gevoelig zijn voor een grotere economische en financiële instabiliteit.
Begrijp nu ook dat hij waarschuwt dat het niet alleen de federale overheid financiële problemen heeft, maar ook staten en lokale overheden:
Hoewel de staten en lokale overheden geconfronteerd worden met aanzienlijke budgettaire uitdagingen, zal mijn primaire focus vandaag liggen bij de federale begrotingssituatie en de economische consequenties daarvan.
Ziet Bernanke een tsunami toeslaan of wat? Vervolgens zette hij dingen in historisch perspectief:
De budgettaire situatie van de federale overheid is aanzienlijk verslechterd in de afgelopen twee boekjaren, met een begrotingstekort gemiddeld 9,5 procent van het nationaal inkomen in die tijd. Ter vergelijking, het tekort was gemiddeld 2 procent van het nationaal inkomen voor de boekjaren 2005 tot 2007, voorafgaand aan het begin van de recessie en financiële crisis. De recente achteruitgang was grotendeels het gevolg van een scherpe daling van de belastinginkomsten als gevolg van de recessie en het daaropvolgende langzame herstel, alsmede door verhogingen van de federale uitgaven die nodig zijn om de recessie te verzachten en het financiële systeem te stabiliseren. Als gevolg van deze tekorten, is de geaccumuleerde federale schuld, gemeten ten opzichte van het nationale inkomen, gestegen tot een niveau dat niet meer gezien is sinds de nasleep van de Tweede Wereldoorlog.
Daarna bespreekt hij de verslechtering van de economie en de problemen die ontstaan:
Voorlopig is het begrotingstekort gestabiliseerd en, zolang de economie en de financiële markten blijven herstellen, zou het moeten verkleinen opzichte van het nationaal inkomen de komende jaren. Economische voorwaarden bieden weinig ruimte voor vermindering van de aanzienlijke tekorten het komende jaar of twee, ja, voortijdige strakker begrotingsbeleid kan het herstel in gevaar brengen. Voor de middellange en lange termijn, echter, is het verhaal helemaal anders. Als het huidige beleid behouden blijft en onder de redelijke aannames over economische groei, zal de federale begroting in de komende jaren in een onhoudbare situatie terecht komen, waarbij de verhouding van de federale schuld, aangehouden door het publiek, ten opzichte van het nationaal inkomen stijgt met een toenemende snelheid. Als de staatsschuld groeit, stijgt bovendien ook de bijbehorende rente, die op zijn beurt zal leiden tot een verdere stijging van de verwachte tekorten. Verwachtingen van de grote en toenemende tekorten in de toekomst zouden huidige huishoudelijke en zakelijke uitgaven kunnen hinderen, bijvoorbeeld door het verminderen van het vertrouwen in de langere termijn vooruitzichten voor de economie of door toenemende onzekerheid over de toekomst van de belastingdruk en de overheidsuitgaven en dus het herstel tegenhouden. Bezorgdheid over de lange termijn fiscale positie van de regering kan ook belemmerend werken voor de flexibiliteit van het fiscale beleid om te reageren op de huidige economische omstandigheden.
Dan, vertelt hij ons hoe krachtig de negatieve trends zijn en hoe de vergrijzing van de bevolking en ObamaCare het nog erger gaat maken:
Onze fiscale uitdagingen zijn vooral ontmoedigend ,omdat ze meestal het product zijn van krachtige onderliggende trends, niet op korte termijn of tijdelijke factoren. Twee van de belangrijkste drijvende krachten zijn de vergrijzing van de Amerikaanse bevolking aan een tempo die sterker zal worden in de komende decennia als de babyboomgeneratie met pensioen gaat, en de snel stijgende kosten van de gezondheidszorg. Als de behoeften aan gezondheidszorg van de vergrijzende bevolking vergroten, de federale gezondheidszorg programma's op schema liggen is het veruit de grootste bron van de budgettair onevenwichtig op de langere termijn. Inderdaad, het Congressional Budget Office (CBO) die de federale uitgaven voor de gezondheidszorg programma’s (hoofdzakelijk Medicare en Medicaid) ten opzichte het nationaal inkomen toetst, voorspelt dat de kost zal verdubbelen in de komende 25 jaar en nog altijd aanzienlijk zal verder stijgen, en dat ... de veroudering van de Amerikaanse bevolking ook op de inkomsten van sociale zekerheid zal wegen, zoals het aantal werknemers dat belastingen betaalt trager stijgt dan het aantal uitkeringsgerechtigden in het systeem. Dit jaar zijn er ongeveer vijf personen in de leeftijd tussen 20 en 64 voor elke persoon van 65 jaar en ouder. In 2030, als de meeste babyboomers met pensioen zijn gegaan, is deze verhouding naar verwachting afgenomen tot ongeveer 3, en het kan later nog verder dalen als de levensverwachting blijft toenemen. Over het geheel genomen is de verwachte druk op de begroting in verband met Sociale Zekerheid aanzienlijk kleiner dan de druk in verband met de federale gezondheidsprogramma's, maar ze sis nog steeds een belangrijke uitdaging voor beleidsmakers.
Dan waarschuwt hij terug dat de financiële puinhoop ook op de staats-en lokaal niveau bestaat:
Dezelfde onderliggende trends die invloed hebbe op de federale financiën zullen ook aanzienlijke druk uitoefenen op de staats- en lokale begrotingen, zoals organisaties als de uwe hebben geholpen dat te benadrukken. In Rhode Island, net als in andere staten, zal de pensionering van werknemers, samen met de voortdurende verhogingen van gezondheidszorgkosten er voor zorgen, dat het openbare pensioenstelsel en verplichtingen in de gezondheidszorg steeds moeilijk te betalen zijn. Schattingen van de ongedekte pensioenverplichtingen voor de staten als geheel lopen ver uiteen, maar sommige onderzoekers schatten het bedragl zo hoog als 2000 miljard dollar aan het eind van 2009. Omdat het moeilijk is om medische kosten decennia in de toekomst te projecteren, zijn uitgaven voor pensioenen en gezondheidszorg nog moeilijker in te schatten. Echter, uit een recente schatting blijkt dat nationale overheden een collectieve aansprakelijkheid hebben van bijna 600 miljard dollar voor pensioenvoordelen en gezondheid. Deze voordelen zijn meestal begroot op een pay-as-you-go basis en kunnen dus een aanzienlijke fiscale last betekenen in de komende jaren, als een groot aantal werknemerst met pensioen gaat.
Bernanke komt dan met de boodschap dat het probleem mondiaal is:
Het kan schrale troost zijn, maar de Verenigde Staten is niet het enige land dat fiscale uitdagingen heeft. De wereldwijde recessie heeft een klap toegebracht aan de fiscale positie van de meeste andere geavanceerde economieën, en, zoals in de Verenigde Staten, hun uitgaven voor gezondheidszorg en pensioenen zullen naar verwachting aanzienlijk stijgen in de komende decennia als hun bevolking ouder wordt. Inderdaad, de bevolking van de Verenigde Staten is over het algemeen jonger dan die van een aantal Europese landen en Japan.
Bernanke benadrukt vervolgens opnieuw welke schade dit zal doen aan de economie als geheel:
De slechte fiscale situatie niet aan pakken ons land bloot aan ernstige economische kosten en risico's. Op de korte termijn, zoals ik heb, kunnen zorgen en onzekerheid over exploderende toekomstige tekorten maken dat huishoudens, bedrijven en investeerders voorzichtiger omspringen met uitgaven, investeringen, en indienstnemingen. Op de langere termijn, zorgt een stijgend niveau van de overheidsschuld ten opzichte van het nationaal inkomen waarschijnlijk voor opwaartse druk op de rentetarieven en dat remt investeringen, productiviteit en economische groei. Grotere overheidstekorten verhogen onze afhankelijkheid van buitenlandse geldschieters, alz het andere gelijk blijven, wat impliceert dat het aandeel van het Amerikaanse nationaal inkomen dat aan rente uitbetaalt wordt aan buitenlandse investeerders zal toenemen in de tijd. Inkomsten die worden uitgekeerd aan buitenlandse investeerders zijn niet beschikbaar voor de binnenlandse consumptie of investeringen. En steeds groeiende kosten voor het onderhoud van een groeiende staatsschuld betekent dat de aanpassingen, als ze komen scherp, kunnen worden en verstorend werken. Bijvoorbeeld grote belastingverhogingen die kan worden opgelegd om de stijgende rente op de schuld te dekken zouden de potentiële groei te vertragen door vermindering van de prikkels om te werken, te sparen, te verhuren, en te investeren.
Hij stelt vervolgens dat we niet weten hoeveel tijd er nog resteert voordat de hel losbreekt:
Het zou moeilijk zijn om de drempel te bepalen waarop federale schuld meer substantiële kosten en risico's voor de economie van de natie begint te hebben. Misschien bestaat er geen heldere lijn en kunnen de kosten en risico's min of meer continu groeien als de federale schuld stijgt. Wat we wel weten, is echter dat de dreiging voor onze economie echt is en groeit, wat voldoende reden voor fiscale beleidsmakers moet zijn om een geloofwaardig plan op te zetten voor het beperken van tekorten tot duurzame niveaus op de middellange termijn.
Vanaf nu begint Bernanke een beetje met wishful thinking door manieren te bedenken waarop het Congres de uitgaven in toom kan houden en het fiscale stelsel efficiënter kan maken. Veel succes met dit alles.
Het echt belangrijk deel van Bernanke gedachtewisseling is de eerste helft, waar hij waarschuwt voor een financiële crisis in de nabije toekomst